Aan het begin van deze week werd bekend dat BBB zich gaat mengen in de lokale politiek van Amsterdam. Uit alles blijkt dat de partij vol zelfvertrouwen is. Nadat BBB tijdens de Provinciale Statenverkiezingen de harten van de kiezers had gestolen en een vaste kracht op nationaal niveau werd, proberen de marketeers van de partij nu hun zogenaamd rurale waarden op de hoofdstad te projecteren. De vraag is dan: wat kan de gemiddelde stedeling van deze partij verwachten? Dit kan de Randstedeling uiteraard afleiden uit de wijze waarop de BBB haar oorspronkelijke achterban heeft bediend. Ik durf nu al te stellen dat dit de verwachtingen van de Randstedeling zal temperen na het lezen van dit stuk, mocht men überhaupt overwegen te stemmen op deze arrogante marketeers.

BBB wil een ruraal beschavingsoffensief: de Amsterdammer wordt ‘eindelijk’ bevrijd van progressieve verderfelijkheid

Tijdens Goedemorgen Nederland op maandagochtend kondigde BBB-voorvrouw Caroline van der Plas aan dat de BBB in 2026 zal meedoen aan de gemeenteraadsverkiezingen in zo’n dertig gemeenten. Van der Plas liet daarnaast weten dat ook de inwoners van Amsterdam hun stem kunnen uitbrengen op een lokale afdeling van de BBB. De ambities van de BBB zijn groot: de partij gaat de hoofdstad ‘redden’. Nadat de BBB het platteland en de periferie van Nederland heeft veroverd – met name tijdens de Provinciale Statenverkiezingen van 2023 – probeert ze nu de Randstedeling te bekeren tot het BBB-geloof.

Er is een zekere mate van arrogantie te bespeuren: de BBB wil met haar superieure waarden, afkomstig uit de provincie en de rurale gebieden, de Amsterdamse (progressieve) stadsbevolking bevrijden van haar wereldvreemde politici en bestuurders. De typische BBB-waarden zijn ‘gezond verstand’ en ‘dorpsgezelligheid’. Dit impliceert dat er in de Randstad nauwelijks ‘gezond verstand’ en ‘(dorps)gezelligheid’ te vinden zijn. De inwoners van Amsterdam worden neergezet als dwaze mensen, bezeten van kosmopolitische waanideeën zonder enige praktische inslag, en ze leven totaal los van elkaar, zonder enig ‘wij-gevoel’.

Maar gelukkig kunnen de Amsterdammers over pakweg twee jaar rekenen op het voorgenomen rurale beschavingsoffensief van de BBB. Eindelijk zullen deze rurale predikers de gemiddelde Amsterdammer weer op het rechte pad brengen, waardoor de progressieve, ‘ongezellige’ ketterij definitief kan worden afgezworen.

De BBB gaat Amsterdam verder ook ‘redden’ door de wildgroei aan regelgeving te stoppen. Denk bijvoorbeeld aan ‘onnodige’ regels voor het lokale bedrijfsleven en regels die zijn ingevoerd omwille van milieu en klimaat (zoals emissievrije zones). Dit zijn natuurlijk baanbrekende ideeën; nog nooit heeft een (centrum)rechtse partij opgeroepen tot een reductie van de regeldruk voor ondernemers. Het is natuurlijk niet zo dat de VVD al sinds 1948 de belangen van bedrijven en de ondernemersvrijheid verdedigt. Nee, de Amsterdammer heeft de BBB nodig om dit te realiseren.

Na de messianistische boodschappen van de BBB aan het Amsterdamse electoraat, zal men ongetwijfeld reikhalzend uitkijken naar het verkiezingsjaar 2026: eindelijk wordt de Amsterdammer verlost van die wezensvreemde, werkschuwe stadselite. Maar wat kunnen de Randstedelingen eigenlijk verwachten van deze rurale verlossers? Wat bereiken zij momenteel voor hun eigenlijke achterban: het platteland en de boeren? Dat zal ik in het resterende deel van dit artikel uit de doeken doen.

Wat komt er terecht van de grootspraak van BBB?

Om Amsterdam een goed beeld voor te spiegelen van het presteren van de BBB voor de natuurlijke achterban, zal ik eerst een blik werpen op wat de BBB heeft bereikt voor De Provincie. De BBB heeft sinds haar oprichting prachtige beloften uiteengezet voor de regio. De publieke voorzieningen in de regio moesten op peil gehouden worden. Het moest definitief afgelopen zijn met de verschraling van de publieke diensten: de bus diende in Oost-Groningen gewoon te rijden, de bibliotheken moesten openblijven, evenals de openbare zwembaden. Het lijkt dus veel op een traditioneel sociaaldemocratisch verhaal met een oerconservatieve, rurale bijsmaak. Voor de provincialen is het natuurlijk prettig om te kunnen constateren dat de trend van een terugtrekkende overheid doorbroken zou worden, vanuit de optiek van kansen en rechtsgelijkheid. Maar het heeft daarnaast ook een belangrijke communicatieve functie – waar de marketeers van de BBB uiteraard verzot op zijn. Immers, er wordt een signaal afgegeven dat de periferie er weer toe doet: ‘Elke regio telt’, is het credo in politiek en ambtelijk Den Haag.

Prachtige beloftes, maar enkel woorden, geen daden

De BBB zegt dus de spreekbuis te zijn van de regio. Als we kijken naar dat wat de BBB tezamen met haar coalitiepartners heeft neergepend in het Hoofdlijnenakkoord lijkt dat ook zo te zijn. In het Hoofdlijnenakkoord hebben de coalitiepartijen, inclusief BBB, opgenomen dat er “geïnvesteerd [wordt] in structurele samenwerking met de regio”. De mede-overheden die deze regio in politieke en bestuurlijke zin vertegenwoordigen, moeten “vroegtijdig betrokken [worden] bij de voorbereiding van beleid”. En wanneer het over de primaire sector gaat, moeten “boeren, tuinders en vissers weer een toekomst hebben”. Dat toekomstperspectief zou dan vooral bedoeld moeten zijn voor jonge boeren die in grote onzekerheid verkeren. Er zou ‘toekomstperspectief’ en ‘extra aandacht’ zijn voor deze groep binnen de beroepsgroep.

Daarnaast gaat het kabinet, als we het Hoofdlijnenakkoord moeten geloven, flink werk maken van infrastructurele projecten die de bereikbaarheid van Oost-Nederland zouden moeten verbeteren en die de verbinding tussen Randstad en diezelfde regio drastisch zouden moeten versterken. Denk aan de Nedersaksenlijn en de Lelylijn.

Publieke voorzieningen nog meer onder druk in de regio

De beloften en de ambities die onder andere de BBB in het akkoord heeft opgeschreven, lijken niet overeen te komen met de werkelijkheid. In het Hoofdlijnenakkoord spreekt men uit om structureel te investeren in de regio. De publieke voorzieningen in ‘de regio’ zullen echter vooral verslechteren. De BBB heeft samen met haar coalitiepartners het geweldige plan bedacht om specifieke uitkeringen voor gemeenten over te hevelen naar het algemene Gemeentefonds. De BBB verdedigt dit plan omdat dit ervoor zou zorgen dat er gesneden kan worden in de bureaucratie. Maar de Raad voor het Openbaar Bestuur (ROB) heeft al aangegeven dat de aanname dat de administratieve lasten zullen afnemen nergens op gebaseerd is. Het is zodoende in feite een vernuftige manier om 10% te bezuinigen op de financiering van gemeenten, want uit de harde cijfers blijkt dat de middelen voor gemeenten gewoon verkleind worden. De gemeentelijke taken blijven namelijk even groot. Waar komt dit dus op neer? Gemeenten, zo ook plattelandse gemeenten, moeten dezelfde taken uitvoeren met minder middelen. Dit betekent dat lokale voorzieningen wegbezuinigd worden of dat de kwaliteit ervan lager wordt. De BBB heeft dus op dit punt voor provincies niet geleverd.

Noord-Nederland hoeft niks te verwachten van de BBB

De BBB heeft voorts grootse plannen voor de mobiliteit en bereikbaarheid van de regio; hiervoor zijn de Nedersaksenlijn en de Lelylijn opgenomen in het Hoofdlijnenakkoord. De Nedersaksenlijn moet de verbinding tussen Enschede en Groningen verbeteren en zorgen voor een betere aansluiting met het Duitse spoornetwerk. Het andere infrastructurele project, de Lelylijn, heeft tot doel de Randstad met Noordoost-Nederland te verbinden met een hogesnelheidstrein. Als je het dus overkoepelend bekijkt, zijn het infrastructurele projecten om de carrièremogelijkheden van mensen in de provincie te verbeteren en de regio toegankelijker te maken voor omvangrijke woningbouw: Groningen als één groot forenzengebied waar mensen in ruime woningen kunnen leven. Je zou dus denken dat de BBB hier als leeuwen voor gevochten heeft. Dit is dé manier om de achtergestelde provincie weer kleur op de wangen te geven, zodat Den Haag haar erfschuld aan Groningen enigszins kan inlossen, nadat we decennialang een binnenlandse kolonie zijn geweest waarin we voor miljarden aan gas hebben gewonnen. Niets van dat alles. Dit kabinet heeft 85 miljoen euro vrijgemaakt voor de Nedersaksenlijn, terwijl de kosten voor de lijn geraamd worden op 1,7 miljard. Voor de Lelylijn ligt het wel iets anders. Daar had de regering 3 miljard euro gereserveerd, maar in september bleek dat dit project 10 miljard euro duurder uitvalt (13,8 miljard). De BBB heeft vervolgens geen vinger uitgestoken, of zoals de BBB het zou zeggen: ‘met de vuist op tafel geslagen’ om de gereserveerde middelen op te hogen. Van het ministerie van Infrastructuur en Waterstaat hebben we moeten vernemen dat de regionale bestuurslagen maar over de brug moeten komen voor het resterende bedrag. Dat gaat natuurlijk niet gebeuren, want ook lagere bestuursniveaus verkeren in slecht weer.

Ook de relatie met de medeoverheden wordt geenszins verbeterd door het kabinet dat de BBB steunt. We zien dit met name op het asieldossier. Het kabinet maakt geen haast met het verbeteren van de asielopvang en de voorgenomen plannen van het kabinet worden zeer ondermaats overlegd met de betrokken lagere bestuursniveaus. Er is een Spreidingswet door beide Kamers heen geloodst, maar minister Faber lijkt er geen enkele haast mee te maken. In plaats daarvan worden steeds nieuwe proefballonnetjes opgeblazen: ‘provinciale carrousel’, ‘terugkeerborden’ en een totaal onrealistische migratiedeal met Oeganda. Ondertussen laten we de asielopvang nog altijd vooral uitbesteden aan Noord-Nederland (maar ook Budel aan de grens met België), en laat de BBB dit deel van de provincie keihard in de steek door vooral in te zetten op het inperken van de instroom.

Transitiefonds voor de boerensector leeggeplunderd; sector krijgt er kruimels voor terug

Als we het hebben over een verstoorde relatie met de lagere bestuursniveaus, dan komt het stikstofdossier al snel om de hoek kijken. De BBB heeft met BBB-minister Femke Wiersma de bestaande plannen voor de aanpak van stikstof geschrapt. Deze plannen (NPLG) zijn tot stand gekomen na jarenlang polderen tussen de overheid, natuurorganisaties en boerenbelangenorganisaties. Eindelijk was er een plan om de boerensector te verduurzamen en toekomstbestendig te maken, en eindelijk werd er iets gedaan aan het herstel van de natuur, die er beroerd voor staat door de activiteiten van de intensieve veehouderij. Maar daar heeft Wiersma dus rücksichtslos afscheid van genomen, inclusief de middelen die daarvoor beschikbaar waren gesteld van maar liefst 15 miljard. De Brusselse milieuregels en de nationale wetgeving inzake stikstofuitstoot zijn echter blijven bestaan. Boeren en ook de provincies die verantwoordelijk zijn voor de stikstofaanpak zijn daardoor in totale verbijstering achtergelaten. Immers, Wiersma heeft ook geen heldere alternatieve plannen hoe het dan wél moet. Het is dan ook niet voor niets dat maar liefst een derde van de gedeputeerden de minister opriepen om de NPLG (Nationaal Programma Landelijk Gebied) in stand te houden.

De boerensector heeft van de BBB wel een aantal kruimels voor teruggekregen: er wordt een half miljard jaarlijks vrijgemaakt voor agrarisch natuurbeheer (regeringstermijn: 2 miljard) en de rode diesel (subsidiering diesel) is na elf jaar weer terug (regeringstermijn: 600 miljoen). Maar dat is dus een schrale troost als je bedenkt dat maar liefst 15 miljard uit het stikstoffonds voor andere doeleinden is besteed.

Ook op het mestdossier geeft de BBB niet thuis. Zoals algemeen bekend is, hebben we onze uitzonderingspositie in Europa niet meer (derogatie). Hierdoor moet Nederland zijn mestproductie afschalen. Vooral de rundveesector produceert te veel mest, terwijl de pluimvee- en varkenssector onder het mestplafond zitten. De BBB-minister is echter met het lumineuze idee gekomen om ook de laatste twee genoemde sectoren aan te pakken op dit dossier, terwijl toch echt de rundveesector overmatig mest produceert. Er zit dus ook ten onrechte een sanering in voor deze sectoren aan te komen. Dat heeft de BBB maar weer mooi geregeld. Daarnaast ontbreekt het aan sturing bij minister Wiersma. De BBB kijkt passief toe hoe veehouderijen als gevolg van de mestproblematiek een koude sanering te wachten staat. Er wordt nauwelijks regie genomen om bijvoorbeeld vrijwilligers met een uitkoopregeling te laten stoppen, die over het algemeen een wat oudere leeftijd hebben. Hierdoor zou er ruimte vrij kunnen komen voor de jonge boer, zoals ook specifieke aandacht voor werd gevraagd in het Hoofdlijnenakkoord. Maar niets van dat alles; de BBB laat het op zijn beloop en gaat opnieuw een charmeoffensief beginnen in Brussel, terwijl we geen enkele intentie hebben om er ook maar iets aan te doen.

De BBB heeft dus tijdens haar vorige rol als vocale oppositiepartij de boeren een worst voorgehouden: het kan allemaal anders, en het agro-paradijs zal aanbreken. Het is de reinste vorm van kiezersbedrog, want het kan niet allemaal anders. De BBB kan zich wel verschuilen achter en foeteren tegen die hinderlijke (Brusselse) procedures, maar die zijn niet voor niets opgesteld; die zijn opgesteld met de wetenschap dat er nu eenmaal (ecologische) limieten verbonden zijn aan de veehouderij. De overtollige mestproductie is bijvoorbeeld zeer schadelijk voor ons drinkwater. Dit brengt me bij een ander punt: de BBB staat helemaal niet voor de belangen van hét platteland, in beginsel al niet. Het staat enkel voor een specifieke beroepsgroep, en daar weer een klein onderdeel van: de intensieve veehouderij en de grote firma’s die daarmee verbonden is. Want je kunt toch niet anders concluderen dat een leefbare omgeving en bruikbare natuurlijke hulpbronnen zoals schoon drinkwater, vele malen zwaarder wegen voor mensen op het platteland dan de voortgang van enkele veehouders. Dat is een zeer pijnlijke waarheid, maar wel de waarheid. Die belangenafweging maakt de BBB niet, of in ieder geval zelden. Gelukkig zien we in de Kamer dat er een brede kopgroep ontstaat die dit wel inziet: van de SGP tot GL-PvdA. Helaas zit deze kopgroep op dit moment niet in de coalitie. Voorlopig lijken we dus geen concrete stappen te kunnen bereiken op dit dossier.

BBB is gewoon een hele slechte onderhandelaar gebleken

De BBB heeft dus weinig geregeld voor de provincie en het geliefde platteland. Echter, er zijn een aantal nuances gerechtvaardigd. De BBB heeft natuurlijk geen 76 zetels en heeft dus water bij de wijn moeten doen, maar de BBB heeft echt helemaal niets weten te bereiken, afgezien van de rode diesel en geld voor agrarisch natuurbeheer, wat dus in schril contrast staat met het afschaffen van het stikstoffonds. De BBB heeft gedacht dat het allemaal wel los zou lopen met die milieurichtlijnen, en dat er even met ‘de vuist op tafel’ geslagen zou kunnen worden. Als je van deze aanname uitgaat—wat dus volstrekte illusiepolitiek is—dan zou je denken dat de BBB het overige stikstoffonds zou investeren in ‘de regio’: het bekostigen van bijvoorbeeld de Nedersaksenlijn en verhinderen dat de publieke voorzieningen in de krimpregio’s niet nog meer onder druk zouden staan. Maar ook daar heeft de BBB zich niet hard voor gemaakt; dat geld is elders voor gereserveerd. Je kunt dus niet anders stellen dat de BBB niets heeft gedaan voor de gewone mensen uit de periferie; het heeft belachelijk slecht onderhandeld.

Stemadvies voor Amsterdammers: stem niet op de BBB!

Kortom, de Amsterdammer die over twee jaar zijn/haar stem mag uitbrengen op de BBB, hoeft er helemaal niks van te verwachten. De partij kan haar ‘natuurlijke’ achterban niet eens bedienen, laat staan het Randstedelijke electoraat. De BBB is een partij die opgericht is door marketeers uit het oosten des lands; achter hun rurale marketingpraat wordt duidelijk dat de boer en de plattelander helemaal niets geregeld zien worden. Vooral Noordoost-Nederland komt er bekaaid vanaf: de opvang van asielzoekers blijft daar gecentreerd, de infrastructurele projecten komen niet van de grond, en daarnaast kunnen veel Groningse boeren rekenen op een koude sanering en de ingezetenen zien hun bibliotheken in hun gemeente verdwijnen.

Steun het anti-populistische geluid!

Wil je dit opiniërende platform maandelijks steunen met een bescheiden financiële bijdrage? Dat kan via deze link: Columns (stripe.com) Of steun het platform eenmalig met een bedrag naar keuze invullen: https://buy.stripe.com/00g176ce24rc3Cg3cc