Decennialang werden uit de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust vruchtbare lessen getrokken: ‘Nooit meer.’ Nooit meer discriminatie en nooit meer (imperialistische) oorlogsvoering. Iedereen verdient een menswaardig bestaan, ongeacht het lidmaatschap van welke etnische of religieuze groepering dan ook. En iedere staat verdient een plek onder de zon: het recht staat boven de ordinaire machtsontplooiing van grote mogendheden. Die lessen lijken echter verwaterd te zijn.

Op internationaal niveau worden de soevereiniteit van staten en het volkenrecht met voeten getreden. De Russen voeren al drie jaar een schandalige imperiale oorlog, waarbij de Oekraïense burgerbevolking wordt geterroriseerd, uitgemoord en gedeporteerd. De maffiabaas in het Witte Huis spreekt openlijk over zijn imperiale ambities op het westelijk halfrond. Wat hem betreft kunnen Groenland, Canada en het Panamakanaal geïncorporeerd worden in het Amerikaanse rijk. De Israëlische extreemrechtse regering heeft een bezettingsmacht geïnstalleerd in Gaza, koloniseert de Westelijke Jordaanoever en maakt zich schuldig aan genocidale acties door de burgerbevolking op middeleeuwse wijze uit te hongeren. Tot slot heeft China vakkundig de Hongkongse democratie de nek omgedraaid, en de communistische regering heeft bovendien haar oog laten vallen op Taiwan. Ook dit eiland moet, met een amfibische operatie of anderszins, ingelijfd worden — waarschijnlijk voor 2049, het 100-jarig bestaan van de Volksrepubliek.

Als we kijken naar onze samenleving, dan zien we dat de tolerantie voor uiteenlopende minderheden tanende is. De homo-acceptatie neemt af en het geweld tegen met name transpersonen neemt toe. De Joodse gemeenschap voelt zich niet meer veilig in Nederland; zo durven sommige Joodse studenten niet meer naar college te gaan. Joodse scholen en religieuze gebouwen moeten beveiligd worden. En moslimdiscriminatie blijkt een hardnekkig en genormaliseerd fenomeen te zijn.

Vanuit het politieke domein hebben actoren er hun electorale verdienmodel van gemaakt om etnische, religieuze en seksuele scheidslijnen uit te vergroten én een vermeende oorlog tussen bevolkingsgroepen voor te spiegelen. Zelfverklaarde centrumrechtse actoren vonden het zowaar nodig om deze krachten politiek-bestuurlijke macht te geven, terwijl dat helemaal niet nodig was.

4 mei is wat mij betreft een wake-upcall
We bevinden ons namelijk in een tijdsgewricht waarin, zoals reeds vermeld, de lessen van de Tweede Wereldoorlog verwateren — op internationaal, maatschappelijk én politiek niveau. Op maatschappelijk niveau vergt dat een herwaardering van (democratisch) burgerschap: burgers moeten goed afgestelde democratische voelsprieten hebben en bereid zijn om de rechtsstaat en democratie te beschermen. Dat vereist ook kennis over wat een parlementaire democratie inhoudt, en dat kunnen we realiseren als we investeren in burgerschapsonderwijs. Op politiek niveau moet er een nieuwe bestuurscultuur ontstaan waarin het democratisch ethos centraal staat: een intrinsieke motivatie om parlementaire en democratische principes uit te dragen en te verdedigen, zoals de eerbiediging van de checks and balances en de rechten van minderheden. Geen kortetermijn-electoraal winstbejag, geen normalisering van antidemocraten.

Op Europees niveau moeten we de samenwerking intensiveren om sterker te staan: voltooi de interne markt, stem het buitenlandbeleid beter af en start met een Europese defensie-industrie. Verder moeten Europese lidstaten stoppen met hun hypocriete verhouding tot het internationaal recht: zowel de Russen als de Israëli’s moeten strikt worden gesanctioneerd. En we moeten de banden aanhalen met gelijkgestemde landen buiten de EU — geen kleinburgelijke bezwaren tegen internationale handelsverdragen met zulke landen of regio’s.

Kortom, Europa en Nederland kunnen nu nog het tij keren. Maar dat betekent dat er een stevig tijdsbesef moet indalen. We leven in kritieke tijden — in elk denkbaar opzicht — en dat vereist nu (!) een krachtig antwoord.

Steun het anti-populistische geluid!

Wil je dit opiniërende platform maandelijks steunen met een bescheiden financiële bijdrage? Dat kan via deze link: Columns (stripe.com) 

Of steun het platform eenmalig met een bedrag naar keuze invullen: https://buy.stripe.com/00g176ce24rc3Cg3cc