Ik weet dat X een open riool is, en daarom zit ik er ook niet op. Af en toe bereikt je toch een bericht uit die gierput. Vorige week bijvoorbeeld eentje van Geert Wilders. Het was een impliciete aanmoediging tot het gebruiken van geweld: “I (hartje) Katwijk!”. Het lukte mij daarom niet er níet op te reageren.

De context
Op zondag 18 mei liep ik mee in de demonstratie ‘De Rode Lijn’ voor de burgerbevolking in Gaza, bij het Vredespaleis in Den Haag. Ik bedacht van tevoren dat, wie weet, door de gebeurtenissen in Katwijk vorige week, knokploegen die vreedzame demonstratie zouden kunnen verstoren. Ik was er met mijn zoon. Ik zie hem niet graag in gevaar komen, maar ik wilde ons niet laten beroven van mijn en zijn recht op demonstratie vóór het behoud van het leven van 1,1 miljoen onschuldige kinderen in Gaza. En toch had Katwijk me een beetje bang gemaakt.

Dat is precies wat Wilders wil: dat we te bang worden om weerstand te bieden tegen de uitholling van, en aanvallen op, onze democratische rechtsstaat. Daarom juichte Wilders Katwijk toe.

Ik schrok van de constatering dat noch NSC, noch VVD, noch de BBB Wilders’ berichtje direct heeft veroordeeld. NSC, dat zich tijdens de verkiezingen en de formatie opwierp als de zogenaamde bewaarder van onze Grondwet. De VVD, die tijdens haar partijcongres in Den Bosch in november 2023 met 79% van de stemmen een motie aannam om “de schending van liberale kernwaarden” niet te faciliteren. Beiden verdedigen en beschermen zichtbaar niet langer, ook niet indirect, onze democratische grondbeginselen en rechtsstaat wanneer dat nodig is.

Waarom is Wilders’ bericht een directe bedreiging voor onze Nederlandse, democratische rechtsorde?

In Katwijk was een protestactie aangekondigd tegen een viering van de Israëlische Onafhankelijkheidsdag op 14 mei in de Nieuwe Kerk, door de stichting Christenen voor Israël. De burgemeester zag geen reden om de protestactie te verbieden – demonstreren is een recht in onze Nederlandse, democratische rechtsstaat, en deze beperkte protestactie werd niet gezien als een potentiële ernstige verstoring van de openbare orde. Wel was uiteraard de politie aanwezig om die openbare orde te bewaren.

Volgens de politie waren er vanaf het begin van de avond enkele tientallen demonstranten en tegendemonstranten in het centrum en op de boulevard aanwezig. De demonstranten gedroegen zich ordelijk en vreedzaam, maar nog voordat de demonstratie officieel was begonnen, doken uit verschillende richtingen plotseling groepen lokale tegenstanders op. Sommigen gemaskerd, anderen met wapenstokken in de hand. Ze stormden op de demonstranten af en gingen hen te lijf. De politie was ter plaatse, maar kon het directe geweld niet voorkomen. Paarden moesten worden ingezet voor charges, en de mobiele eenheid stelde zich op in linie om verdere escalatie te verhinderen. Door deze groep van ongeveer 300 verstoorders van de openbare orde werden politie en ME bekogeld met eieren, stenen en bierflessen.

Het is overduidelijk dat Wilders’ verwijzing naar de aanval op de demonstranten geen andere intentie heeft dan deze actie en het geweld tegen die vreedzame demonstranten, de politie en de ME te steunen. Hij zou het grondwettelijke recht op demonstratie – en op godsdienst, trouwens – van pro-Palestijnse (en daarmee door hem, zonder grond, verondersteld anti-Israëlische of antisemitische) actievoerders, en de door hem zo gehate moslims, het liefst bij voorbaat ingeperkt zien worden. Dat heeft hij ook al eerder uitgesproken. Maar als dat niet gebeurt, juicht hij dus geweldpleging door lokale knokploegen toe. Nu kan dat op zich geen verbazing wekken, want Wilders is een radicaal-rechtse populist, die zich al jaren bedient van nog veel meer elementen uit het populistische en fascistische draaiboek. Dat kennen we nog uit de jaren dertig van de vorige eeuw in Duitsland, waar knokploegen deel uitmaakten van het naziregime.

Tot nu toe is Wilders, afgezien van een veroordeling voor groepsbelediging, door de ruimhartige interpretatie van het OM en rechters van de vrijheid van meningsuiting gemakkelijk weggekomen met zijn discriminerende en racistische uitlatingen.

Echter, zijn ‘I love Katwijk!’ heeft niets meer met de vrijheid van meningsuiting te maken; het is openlijk oproepen tot geweld. Daarbij heeft Wilders veel invloed: tijdens de verkiezingen in 2023 stemden bijna 2,5 miljoen mensen op zijn PVV. Als hij met zo’n bericht openlijke geweldpleging tegen hem onwelgevallige demonstranten en de politie toejuicht, voelen de – in dit geval overduidelijk georganiseerde – knokploegen zich in hun gedrag gesterkt. Niet alleen dat, ook knokploegen in andere dorpen en steden zullen zich er mogelijk door aangemoedigd voelen. En door Wilders’ bericht en steun voor dat gedrag, en het gedrag van de relschoppers zelf, niet direct in de sterkst mogelijke bewoordingen te veroordelen, collaboreren zijn coalitiepartners NSC, VVD en BBB met anti-grondwettelijke uitingen en intenties, en moedigen ook zij, weliswaar indirect, dat gedrag aan.

Wilders en de coalitie houden zich niet aan hun parlementaire eed

Als Kamerleden legden Wilders, fractieleden van de coalitiepartijen, en dus ook Van Vroonhoven, Yesilgöz en Van der Plas de eed of belofte af. Die bevat onder andere de volgende zin: “Ik zweer (beloof) trouw aan de Koning, aan het Statuut voor het Koninkrijk en aan de Grondwet. Ik zweer (beloof) dat ik de plichten die mijn ambt oplegt getrouw zal vervullen.”

Trouw aan de Grondwet betekent dat je als politicus, lid van de wetgevende en controlerende macht, niet op de stoel van de rechter gaat zitten en de rechtsorde actief verdedigt. Trouw aan de Grondwet betekent daarom dat je geweldplegers niet prijst voor, en aanmoedigt tot, het schenden van de Grondwet. Toch doet Wilders dat, en daarbij riskeert hij zijn aanhangers en volgelingen op te ruien tot gewelddadige acties.

Trouw aan de Grondwet moet zwaarder tellen dan loyaliteit aan een regeringscoalitie of aan het regerings- of Kamerpluche. Toch laten NSC, VVD en BBB Wilders, lijkt het, weer wegkomen met anti-grondwettelijke en in potentie opruiende uitingen en gedrag. De leider van hun coalitiepartner verwerpt de Nederlandse Grondwet die hij heeft beloofd te verdedigen, en zij houden zijn positie en regering in stand, in plaats van zijn vertrek als gezworen Kamerlid te eisen en de stekker uit het kabinet met zijn volgelingen te trekken.

Want bedenk wel: de PVV is een eenmanspartij, met Wilders en zijn stichting Vrienden van de PVV (met alleen hem als bestuurder) als enige leden. Iedere andere functionaris dient de partij zonder enig controleerbaar democratisch mechanisme, en daardoor vervult iedere PVV’er op enige positie zijn of haar functie slechts op autoriteit en gunning van Wilders. Wilders’ wil is wet, en zoals de leden van het kabinet met één mond spreken, spreekt ook het PVV-smaldeel namens de PVV met één mond. Dat betekent dat de Nederlandse regering door toedoen van NSC, VVD en BBB is geïnfiltreerd door lieden die staan voor Wilders’ anti-grondwettelijke uitgangspunten en denkbeelden.

Zondag hebben mijn zoon en ik, en velen met ons, vreedzaam gedemonstreerd in Den Haag. Zoals het kan en hoort in Nederland. Na afloop van de vreedzame demonstratie, waar geen enkele wanklank te bespeuren was, merkte ik pas hoe boos ik was op Wilders’ oproep ‘I love Katwijk!’.

Vrij vertaald: “Sla ze ook in Den Haag in elkaar!”.