Deze week hebben Karremans en Yesilgöz een quasi-stembusakkoord geopperd. GL-PvdA werd in beginsel afgewezen als potentiële coalitiepartner (hoewel de deur nog wel op een kier staat) en de neo-Fortuynisten van JA21 en de agropopulisten van BBB werden aangedragen als mogelijke partners om een ‘centrumrechtse’ coalitie mee te smeden. Vanuit electoraal-strategische overwegingen lijkt dit een slimme zet. De ultraconservatieve vleugel, die zichzelf veelal ‘klassiek-liberalen’ noemt, betreurt het opgeworpen cordon sanitaire voor de PVV en gruwelt alleen al van het idee van een coalitie met GL-PvdA. Zij zouden het liefst zien dat de VVD GL-PvdA eveneens uitsluit. Tegelijkertijd zien de liberalen binnen de VVD bij voorkeur een brede middencoalitie voor zich, in ons meerpartijenstelsel moet er nu eenmaal water bij de wijn gedaan worden en dan kun je beter samenwerken met andere rechtstatelijke partijen. Om beide kampen enigszins zoet te houden, tracht de VVD-partleiding een middenkoers te varen: Yesilgöz bepleit een ‘centrumrechtse coalitie’ waar noch de PVV, noch GL-PvdA deel van uitmaken. Naast de JA21 en BBB zou dan het CDA ‘naar rechts getrokken’ worden om deze geweldige coalitie uit de grond te stampen. De vraag is echter of het label van ‘centrumrechtse coalitie’ op zijn plaats is. Als er ingezoomd wordt op JA21 en BBB, dan is dat moeilijk hard te maken. In dit stuk zal ik specifiek ingaan op de BBB, waar de VVD nu al in het rompkabinet zit en waar de VVD ook in de toekomst mee wenst samen te werken.

BBB ontleent zijn bestaan aan wetenschapsontkenning

 De BBB heeft zijn bestaan te danken aan de grote leugen dat de stikstofuitstoot geen groot probleem vormt voor de leefomgeving en de natuur. Daarmee is het fundament van die partij alleen al uitermate onwetenschappelijk. Er lijkt daarbij geen sprake te zijn van voortschrijdend inzicht, want het idee dat die bovenmatige stikstofuitstoot eigenlijk maar quatsch is, werd deze week opnieuw herhaald door Van der Plas tijdens het debat inzake de maatwerkaanpak voor de PAS-projecten: “Het hele stikstofverhaal is onzin.” Sowieso plaatste de BBB zich volledig buiten de orde tijdens dit plenaire debat. Terwijl de rest van de Kamer geborgde stikstofreductie wil bewerkstelligen (met tussentijdse dwingende stikstofdoelen) -die ervoor zorgen dat de PAS-melders gelegaliseerd kunnen worden en Nederland van het stikstofslot gehaald kan worden- blijft Van der Plas volharden in haar idee dat wettelijke aanpassingen, (peperdure) innovatie en ongerichte uitkoopregelingen de weg voorwaarts zijn.

BBB zorgt voor kostenverslindend bestuurlijk broddelwerk en stilstand

Blijkens de ruim veertien maanden dat de BBB nu zitting neemt in de regering, kan er eveneens geconstateerd worden dat de BBB geen professionele bestuurspartij is. Tijdens de missionaire fase van kabinet-Schoof deed de partij vrolijk mee met het eindeloze geruzie en het ministerie dat volledig bestierd wordt door BBB-bewindspersonen, het landbouwministerie, heeft niets substantieels tot stand gebracht. Eerst plunderde Femke Wiersma het transitiefonds van 20 miljard euro om de boerensector te prepareren op de toekomst, waarna het kabinet-Schoof een ministeriële commissie in het leven riep om de stikstofcrisis te lijf te gaan, alsof er sinds 2019 niet al lang en breed duidelijk was hoe we de stikstofcrisis zouden moeten oplossen. Nee, daar moest dus eerst nog maandenlang over vergaderd worden. Vorige week maakte het PBL dan eindelijk bekend wat die ministeriële commissie geproduceerd had: Wiersma’s stikstofbeleid leidt nauwelijks tot stikstofreductie,  omdat het geen geborgde uitstootverlaging bevat, terwijl er wel een prijskaartje van 21 miljard euro aanhangt. Peperdure voornemens dus, waar niemand gebaat bij is: de natuur, boeren, burgers en bedrijven stuk voor stuk niet. De campagneslogan van de BBB luidt dat de BBB ‘levert’. Hiermee wordt er afgezet ten opzichte van de PVV: in tegenstelling tot de PVV neemt de BBB wel bestuurlijke verantwoordelijkheid én met resultaat. Maar dat leveren houdt slechts in dat BBB politieke ambten bekleedt en vervolgens de status quo behoudt.

BBB heeft bewindspersonen in haar gelederen die nazisme gelijkstellen aan de LHBT-beweging
Wie de ambten bekleedt, maakt bovendien duidelijk dat een nieuwe coalitie met de BBB niet kan worden aangemerkt als een “centrumrechtse coalitie”. Voor de vrijgekomen ministerspost voor Onderwijs werd Gouke Moes aangesteld. De Groninger vergeleek een regenboogzebrapad met het bekladden van datzelfde zebrapad met hakenkruizen. Naar aanleiding van dit vandalisme in Appingedam schreef Moes het volgende op X: “Zo werkt polarisatie. Jammer, van beide kanten jammer. De kant die bedacht heeft dat daar zo’n regenboogpad moet komen en daarmee volledig de belevingswereld van veel jongeren daar negeert (misschien zelfs provoceert) en de kant die daar dan met hakenkruizen tegenin gaat.” Moes vergelijkt zodoende een beweging (en haar symboliek) die opkomt voor gelijke rechten met een politieke stroming die hoofdverantwoordelijk is voor de donkerste periode uit de Europese geschiedenis. Voor BBB is zo’n, op zijn zachtst gezegd, eigenaardige kijk op de werkelijkheid geen doorslaggevende reden om elders te zoeken naar mensen die de vrijgekomen post zouden kunnen bemensen. Terwijl het zeker voor een onderwijsminister van belang is dat hij of zij de academische vrijheid en pluriformiteit beschermt en ervoor zorgt dat het onderwijs een veilige plek is voor studenten om zichzelf te kunnen ontplooien.

BBB morrelt aan democratische en internationale rechtsorde
Naast het onwetenschappelijke aspect van BBB, het afgeleverde broddelwerk en de controversiële bewindspersonen, heeft de partij niet zoveel met de internationale en democratische rechtsorde. Zo heeft de BBB in haar meest recente verkiezingsprogramma genoteerd dat de Raad van State gezuiverd moet worden van politieke kleuring. De BBB verwijst naar de uitspraak van december 2024 waaruit zou blijken dat de Raad van State politiek activisme bedrijft. Dit betrof de herinvoering van een vergunningsplicht voor intern salderen. Voor de implementatie van die vergunningsplicht waren goede gronden, want de praktijk waarbij bedrijven zonder vergunning hun stikstofuitstoot intern konden salderen, bood aan de voorkant helemaal geen (juridische) zekerheid dat er daadwerkelijk stikstofuitstoot werd weggestreept, terwijl de staat van de natuur er slechter voorstond dan eerder werd aangenomen. Maar dat is voor de BBB een onwelgevallige uitspraak. En als die volgens de agropopulisten niet acceptabel is, dan moet dat er wel op wijzen dat de Raad van State een gepolitiseerd instituut is. Dat de bestuursrechter simpelweg getoetst heeft of de nationale wetgeving correspondeerde met de Europese Habitatrichtlijn en het bijbehorende voorzorgsbeginsel, wordt gemakshalve vergeten. En dat bleek dus niet met elkaar te corresponderen, want in de periode 2021-2024 was er geen vergunning benodigd om intern te salderen, waardoor voorafgaand geen formele toetsing plaatsvond. De rechter heeft dus, in alle onafhankelijkheid en onpartijdigheid, gewoon zijn werk gedaan. Het plan van de BBB om de Raad van State te zuiveren heeft daardoor paradoxale effecten: om de zogenaamde politisering van de Raad van State te bestrijden, stelt de partij zelf politiek ingrijpen in de rechterlijke macht voor.

Ook internationaal laat de partij steken vallen. Het uitgevaardigde arrestatiebevel voor de Israëlische politici Gallant en Netanyahu legde de BBB naast zich neer. Opnieuw hanteert de BBB het uitgangspunt dat een rechterlijke uitspraak niet deugt wanneer die niet strookt met haar eigenaardige opvattingen; zo’n uitspraak kun je dan gerust negeren of zelfs tegenwerken. Voorts moet iedere staat volgens het Genocideverdrag er alles aan doen om genocide te voorkomen. Ten aanzien van de volkerenmoord in Gaza doet de BBB als regeringspartij echter de facto niets. Het kabinet-Schoof is zelfs voor een tweede keer gevallen omdat het tandem BBB-VVD koppig vasthoudt aan een nalatige houding ten opzichte van Israël. De BBB-Kamerfractie stelt zich op een vergelijkbare wijze op. BBB-Kamerlid Claudia van Zanten weigerde in een interview met Trouw kritiek te leveren op het oorlogsmisdadige optreden van Israël; dat was volgens Van Zanten te ‘gemakkelijk’.

BBB zorgt voor Trumpiaans zwalkbeleid
De afspraak die gemaakt is tijdens de NAVO-top in Den Haag wordt daarnaast ook gerelativeerd. Eerst steunt de BBB plechtig het streven naar 3,5% van het BBP voor Defensie, maar luttele maanden later krabbelt de partij alweer terug. Als het ten koste gaat van sociale zekerheid, dan moet die NAVO-norm toch maar wijken. Als Nederland dit internationale zwabberbeleid overneemt van de BBB, dan staat het land definitief aan de zijlijn tijdens multilaterale aangelegenheden. Immers, Nederland hoef je toch niet meer serieus te nemen: het zegt op het ene moment ‘A’ en niet veel later ‘B’. Deze inconsistentie op het internationale toneel lijkt verdacht veel op Trumps buitenlandbeleid; iedere week is er weer een ommezwaai te constateren. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de bondgenoten van Amerika, in Europa en Oost-Azië, nauwelijks nog vertrouwen hebben in de VS als bondgenoot. Datzelfde zal gebeuren met Nederland als BBB’ers het buitenlandbeleid mogen vormgeven.

BBB heeft een PVV-achtige partijstructuur
Tot slot heeft de interne partijstructuur van de BBB verdacht veel overeenkomsten met de PVV. Waar de PVV strak geleid wordt door Wilders, is de BBB een oligarchische partij ten bate van Caroline van der Plas en mensen die dicht bij haar staan. De analyses van Chris Aalberts (december 2024) en Yvonne Hofs (de Volkskrant, 30 augustus jl.) tonen dat aan. Daaruit blijkt dat de leden nauwelijks invloed hebben binnen de partijorganisatie: ze kunnen slechts op detailniveau zaken veranderen en open debatten worden structureel uit de weg gegaan. De BBB kent dus wel een ledenbestand, in tegenstelling tot de PVV, maar het lidmaatschap lijkt vooral een handige inkomstenbron voor de partij, in plaats van dat het bijdraagt aan een participatieve ledendemocratie.


Kortom, in geen enkel opzichte is een coalitie waarin de BBB een prominente rol krijgt een centrumrechtse coalitie te noemen. De partij is ontstaan uit een leugen over de stikstofcrisis, waarmee zij zich van meet af aan vijandig opstelt tegenover de wetenschap. De BBB is de afgelopen veertien maanden hoofdverantwoordelijk voor wanbestuur, in het bijzonder op het landbouw- en stikstofdossier. Ze herbergt dubieuze figuren binnen de partijgelederen, respecteert de internationale en democratische rechtsorde niet, veroorzaakt zwabberbeleid op het internationale toneel en is intern oligarchisch georganiseerd.

VVD, stop met die populistische experimenten!

De VVD-marketingmachine is derhalve bezig partijen te legitimeren die eigenlijk buiten de gangbare parlementaire orde vallen, en draagt daarmee (opnieuw) bij aan de versterking van radicaalrechts binnen het politieke landschap. De VVD zou er verstandig aan doen zich te voegen bij het brede politieke midden. Stop met het demoniseren van GL-PvdA en probeer samen met CDA en D66 een breed nationaal kabinet op poten te zetten. We hebben nu veertien maanden populistische experimenten mogen aanschouwen, en die hebben niets positiefs opgeleverd. Waarom zou een nieuw populistisch experiment nu wél succesvol zijn? Er is geen enkele aanleiding om dat te denken.

Steun het anti-populistische geluid!

Wil je dit opiniërende platform maandelijks steunen met een bescheiden financiële bijdrage? Dat kan via deze link: Columns (stripe.com) 

Of steun het platform eenmalig met een bedrag naar keuze invullen: https://buy.stripe.com/00g176ce24rc3Cg3cc