Door: Bram van Gendt en Remmelt Kruize
Inleiding: Wie zitten erachter Reactionair.nl?
Fractiemedewerker van FvD Camille Scholtz heeft het extreemrechtse platform Reactionair opgericht. Daarnaast is Scholtz werkzaam voor het satellietbedrijfje van FvD: ‘Eerlijk Eten’. Op LinkedIn staat dat hij zowel voor Eerlijk Eten als voor FvD softwareontwikkelaar is. Reactionair.nl is dus eigenlijk een FvD-medium dat op enige afstand staat van de partij. Oud-senator namens FvD Paul Cliteur schreef er verschillende stukken op, evenals FvD-raadslid Brent Hadderingh. FvD zegt veelvuldig dat het een democratische en maatschappelijke vernieuwingsbeweging is. In tegenstelling tot het “duivelse” D66, zou FvD nog wél staan voor de democratisering van Nederland, onder andere door de democratie directer te maken met gekozen burgemeesters en bindende volksraadplegingen. In dit stuk zal (opnieuw) bevestigd worden dat prominenten van FvD helemaal niets hebben met ‘democratie’, maar met krachtig autoritair leiderschap, zoals we dat tegenwoordig zien in Moskou, Minsk en Boedapest. Daarnaast krijgt het FvD-gedachtegoed een extra intellectueel, quasi-wetenschappelijk steuntje in de rug. De auteurs proberen namelijk aan de hand van academische termen, theorieën en zwaar intellectueel taalgebruik het FvD-gedachtegoed op een hoger niveau te tillen. Dit intellectuele gezelschap verspreidt echter Russofiele desinformatie en predikt een discriminatoir ideaalbeeld van de Nederlandse nationale gemeenschap (etnisch nationalisme en racialiteit).
In het tweede deel van het stuk zal duidelijk worden dat Reactionair ook veelvuldig stukken publiceert van anonieme auteurs.
De schrijvers gebruiken pseudoniemen,zoals Evardus of Vrederijk. Het lijkt alsof ze niet hardop durven te zeggen wat ze schrijven, een soort in-de-kast reactionairen. We weten in principe niets van deze schrijvers behalve wat ze zelf aangeven en de gedachten die zij op papier zetten, zoals dat Evardus onderzoeker is en Vrederijk een moslim, neo-Kaninefaat (een Germaans volk waarnaar ook nazi’s verwezen), traditionalist en vader van drie. Dit zegt niet veel, behalve dat deze schrijvers het idee hebben dat zij niet openbaar kunnen maken waar ze voor staan, omdat dit hun professionele en privéleven zou kunnen beïnvloeden. Onder deze pseudoniemen trachten deze auteurs, vaak met behulp van desinformatie, hun uiterst reactionaire opvattingen omtrent seksuele voorlichting ten toon te spreiden.
Politieke signatuur Reactionair
In het artikel ‘Reactie en Restauratie’ wordt de ideologie van het platform blootgelegd. Die ideologie is voornamelijk gestoeld op een geïdealiseerd beeld van het pre-democratische tijdperk. In het stuk wordt uitgelegd wat ‘reactionair’ (uiteraard ook de naam van het blad) exact inhoudt. Het artikel is zeer lijvig, maar eigenlijk is een uitgebreid commentaar op het artikel zélf niet noodzakelijk. In een van de eerste alinea’s wordt namelijk duidelijk wat reactionair samengevat inhoudt, volgens de anonieme auteur Sanura: ‘Reactionair heeft echter ook een oppositioneel element. De hamvraag is: waar is het een reactie op? Kort gezegd: de Franse Revolutie en al haar gevolgen. Het is zowel (een uitvloeisel van) die eerste contrarevolutie, als tegelijkertijd… niet louter contrarevolutionair.’ Het is dus een allesomvattende contrarevolutionaire beweging tegen de Franse Revolutie (1789), tegen de liberale revolutie (1848) en tegen de seksuele revolutie (jaren ’60).
Ik zal een korte omschrijving geven van de bestuurlijke inrichting van Nederland, indien al deze revolutionaire periodes compleet weggevaagd zouden worden. Allereerst zal de parlementaire democratie, die fasegewijs verder gedemocratiseerd is sinds 1848, opgeheven worden. De Staten-Generaal zal weer bestaan uit patriciërs (hoge burgerij); deze patriciërs zullen als afgevaardigden van de verscheidene Nederlandse gewesten gestuurd worden naar dit nationale bestuursorgaan. Het stadhouderschap zal in ere hersteld worden, waarbij de familie van Oranje-Nassau dus een quasi-monarchale bestuursfunctie krijgt (niet enkel ceremonieel van aard). De synode van Dordrecht (1618), waar de officiële leer van het calvinisme werd vastgesteld, zal weer leidend zijn. Dit betekent dat de scheiding van kerk en staat niet meer aan de orde van de dag is. Andere religies, zoals het jodendom, het katholicisme, maar tegenwoordig ook de islam, worden slechts getolereerd en de aanhangers van deze religies zijn de facto tweederangsburgers.
Deze reactionaire bestuurlijke inrichting maakt dus vrijwel alle democratische en culturele verworvenheden ongedaan. Gelijkheid voor de wet zal niet meer voortbestaan, en alle politieke en burgerlijke vrijheden die sinds 1848 zijn geformaliseerd zullen eveneens verdwijnen: persvrijheid, vrijheid van meningsuiting, vrijheid van religie en ga zo maar verder. Wat minder schokkend is, is dat het platform contrarevolutionaire verlangens heeft aangaande de seksuele revolutie van de jaren ’60. FvD’ers hebben zich altijd al negatief uitgelaten over deze politiek-culturele omwenteling. Progressieve en tevens ijverige oud-studenten zouden een mars door de instituten hebben gemaakt, waardoor de culturele instituten en elite uitsluitend bestaan uit ‘neomarxisten’.
Wat echter opvallender is, is dat actieve FvD’ers een blad oprichten waarbij er gestreefd wordt naar een pre-democratische samenleving. FvD heeft altijd beweerd dat het de samenleving ingrijpend wil democratiseren via de invoering van directe democratie. Maar medewerkers van FvD lijken dat helemaal niet te onderschrijven gezien hun reactionaire visie op Nederland. Als het hen ligt, dient er een restauratie van het ancien regime plaats te vinden. Het platform bewijst (opnieuw) dat FvD’ers een voorliefde hebben voor ondemocratische bestuursvormen. Wanneer de ‘D’ vervangen wordt door een ‘A’ (=autocratie), is slechts een kwestie van tijd.
Verwetenschappelijken imperiale optreden van Rusland
Reactionair kan beschouwd worden als een medium dat het gedachtegoed van FvD een intellectuele lading probeert te geven. Daarnaast bezigt men archaïsch taalgebruik, wat wellicht ook niet zo vreemd is aangezien het zelfverklaarde reactionairen zijn. Zo hoopt men dat de verkondigde extremistische boodschappen een overtuigende indruk maken op de lezer. Het voert uiteraard te ver om alle artikelen te becommentariëren om deze poging tot het intellectualiseren van paranoïde extreemrechtse opvattingen aan te tonen. Daarom kies ik (Bram van Gendt) twee artikelen uit die naar mijn mening exemplarisch zijn. Het eerste artikel betreft ‘Gebruikte de EU geweld bij het oprukken richting Rusland’ van Gerald Russelman, een zelfverklaarde ‘niet-linkse pacifist’.
Dit artikel is net na de Russische invasie gepubliceerd, maar is nog altijd relevant. De definitie van ‘geweld’ wordt op grond van psychologische theorieën opgerekt. Geweld zou ook al als zodanig genoemd moeten worden als actor ‘X’ actor ‘Y’ ertoe dwingt geweld toe te passen.
Het Westen (EU, NAVO) zou door oostwaartse uitbreiding Rusland geprovoceerd hebben, of zoals Russelman het noemt ‘getreiterd’ hebben. Deze zogenaamde provocatieve acties van het Westen zouden Rusland geforceerd hebben om militair in te grijpen in Oekraïne (annexatie van de Krim). Deze provocatie van het Westen bereikte zijn toppunt toen het Westen zich zou hebben ingemengd in de Oekraïense politiek, waardoor de voormalige president van Oekraïne, Janoekovytsj, verjaagd werd. Hierdoor zou de beoogde westerse regime change gerealiseerd zijn.
De NAVO- en EU-uitbreiding en het feit dat dergelijke landen, waaronder Oekraïne, verwesterden worden dus aangeduid als ‘geweld’: Rusland had geen keuze dan de Westerse reactie te beantwoorden met geweld, in de engste zin van dat woord: annexatie van de Krim.
Acht jaar later zou dit verwesteringsproces van Oost-Europa (Russelman definieert dit als financieel geweld, propagandageweld, politiek geweld, etc.) en in het bijzonder Oekraïne ervoor hebben gezorgd dat Poetin in het nauw werd gedreven en zodoende genoodzaakt was om in Oekraïne te interveniëren. Er werd te weinig rekening gehouden met de strategische belangen van de Russische Federatie en de toenemende Westerse invloed in de voormalige invloedssfeer van Rusland. Oost-Europa moet primair gezien worden als een imperiale daad, aldus Russelman.
Het bovengemelde is vanzelfsprekende pure Russofiele geschiedvervalsing die met theorieën uit de psychologische vakliteratuur wordt verdoezeld. De oostelijke uitbreiding van de EU en de NAVO kan geenszins als een daad van agressie gezien worden jegens de Russische Federatie. De Oost-Europese landen zijn op vrijwillige basis en als soevereine naties toegetreden tot de EU en de NAVO, en daar heeft Rusland niets over te zeggen. Deze landen kunnen zich simpelweg beroepen op hun zelfbeschikkingsrecht. Gezien het feit dat deze Oost-Europese lidstaten relatief hoog scoren/scoorden op de democratic index, geeft dit hun toetreding tot deze partnerschappen nog eens extra legitimiteit. Bovendien heeft Rusland in 1990 het Handvest van Europa ondertekend, waarin expliciet is vermeld dat elk land zelf mag besluiten wel of niet toe te treden tot internationale samenwerkingsverbanden. Russelman gaat dus helemaal mee in het Kremlin-narratief dat deze NAVO- en EU-expansie geïnterpreteerd moet worden als een imperiale daad van het Westen, lees Amerika en ‘Brussel’. En dat hoeft helemaal niet; die anti-westerse interpretatie komt enkel door de binnenlandse ontwikkelingen in Rusland zélf. De Poetinistische elite heeft sinds het begin van deze eeuw, langzaam maar zeker, van Rusland een neo-imperiale staat gemaakt waar revanchistische sentimenten de boventoon voeren.
Het Russofiele aspect heb ik in de bovenstaande alinea (heel kort) proberen bloot te leggen. Ik zal nu drie historische casussen aanhalen waarop basis van geschiedvervalsing dit pro-Russische essay gestoeld wordt. Allereerst stelt Russelman het volgende over de uitbreiding van de NAVO en de EU: ‘Zoals nu genoegzaam duidelijk is geworden, heeft het Westen in de tijd van de val van de muur (1989) aan Gorbatsjov toegezegd de EEG/EU en de NAVO niet verder uit te breiden naar het oosten. Helaas is dat niet in een verdrag vastgelegd.’ Het Westen heeft niet aan Gorbatsjov beloofd dat de EU/NAVO niet verder naar het oosten zouden uitbreiden. Historica Sarotte heeft op dit punt geweldig werk verricht. Toenmalig minister van Buitenlandse Zaken (Secretary of State) James Baker heeft in 1990 een hypothetisch voorstel gedaan aan Gorbatsjov. Als Duitsland geünificeerd wordt, dan wordt de NAVO geen ‘inch’ verder uitgebreid. Hier gaat Gorbatsjov ten eerste niet op in. Ten tweede communiceert Baker dit door aan de voormalige president Bush senior. Bush geeft aan dat hij dit conceptvoorstel helemaal niet ondersteunt. Die ‘toezegging’ is dus niet verder gekomen dan een concept van James Baker; dit is nooit officieel buitenlands beleid geweest. Daar komt nog bij dat de Russische Federatie in 1993 aan president Clinton heeft gevraagd of zij ook lid van de NAVO mochten worden. Toen dit geweigerd werd, begon Rusland pas oppositie te voeren tegen uitbreidingsplannen. Dit ging dus over het potentiële risico dat Rusland in het diplomatieke verband geïsoleerd zou komen te staan, en niet over een zogenaamde belofte die de Amerikanen in het verleden zouden hebben gedaan.
Een andere historische gebeurtenis wordt aangehaald om de lange aanloop voor de noodgedwongen toepassing van geweld door Rusland te rechtvaardigen: Servië 1999. Daarover zegt Russelman het volgende: ‘Een belangrijk moment was ook het bombardement van de EU-landen in 1999 op de Russische bondgenoot Servië. Dit toonde aan dat de EU-landen geen bezwaar hebben tegen het gebruik van geweld, mits het in hun eigen voordeel is.’ Hier wordt volledig voorbijgegaan aan het feit dat het Servische regime voorafgaand aan de militaire luchtcampagne van de NAVO zich schuldig maakte aan etnische zuiveringen van de Albanese Kosovaren; dat was de directe aanleiding om Servië met militaire middelen te bestrijden. De politieke doelstellingen van de NAVO voor de militaire campagne waren duidelijk: de etnische zuiveringen moesten stoppen en de Servische troepen moesten Kosovo verlaten. Daarnaast wilde de NAVO de terugkeer van vluchtelingen die door het conflict waren verdreven mogelijk maken en de stabiliteit in de regio duurzaam herstellen. De EU-landen gebruikten in dit geval dus ‘geweld’ vanwege humanitaire redenen. Russelman framet deze NAVO-interventie echter als een die uitsluitend gebaseerd was op machtspolitieke beweegredenen en/of ordinaire eigen belangen: ‘Mits het in hun eigen voordeel is.’ En dat is dus historisch onjuist.
Dan de laatste historische casus, de zogenaamde regime change in Oekraïne, geïnitieerd door het Westen/de CIA: ‘Opgestookt door het Westen, dat regime-change beoogde (Van Baalen, Verhofstadt), werd Janoekovytsj verjaagd.’ Ik heb dit voorval van exact tien jaar geleden voorgelegd aan de historici Rob de Wijk en Arend-Jan Boekestijn. Is het inderdaad zo dat het Westen hierachter zat? Nee, zeggen beide deskundigen. Toen Viktor Janoekovitsj weigerde om het associatieverdrag te tekenen, leidde dat tot grootschalige en steeds gewelddadiger wordende opstanden in Oekraïne. Om deze turbulente situatie te stabiliseren besloot het parlement op 21 februari 2014 een overeenkomst te sluiten met de president voor de vorming van een interim-regering. De dag erna vluchtte Janoekovitsj naar Rusland. Het Oekraïense parlement besloot daarop om Janoekovitsj af te zetten; dit gebeurde uiteindelijk in een unanieme stemming. Janoekovitsj en Rusland verklaarden deze stemming illegaal en noemden het een staatsgreep, waarbij Rusland beweerde dat het Westen, met name de Verenigde Staten, hierachter zat. Echter, er is geen bewijs dat er iets illegaals heeft plaatsgevonden, aldus Rob de Wijk. Vervolgens is de westerse hulp door aanhangers en propagandisten van complottheorieën helemaal uit hun verband gerukt, volgens Boekestijn. De Amerikanen wilden enkel de nieuwe regering consulteren, gezien de tamelijk instabiele politieke situatie. Kortom, het Oekraïense volk gaf hoofdzakelijk zelf een nieuwe wending aan de politieke koers van hun land. Er kan niet gesproken worden van een regime change geïnitieerd en vormgegeven door het kwaadaardige Westen. De machtsoverdracht naar een pro-Europese regering was weliswaar ongebruikelijk en ging gepaard met ‘druk van de straat’, maar was democratisch gelegitimeerd.
Samenvattend, het stuk toont aan hoe FvD-prominenten en mensen die er nauw verbonden mee zijn, hun desinformatieve gedachtegoed proberen in te kaderen in een wetenschappelijk narratief. In dit geval worden er theorieën uit de psychologische vakliteratuur over ‘geweld’ toegepast op de geschiedenis van de internationale betrekkingen. Om deze these hard te maken, maakt de auteur zich schuldig aan geschiedvervalsing, of in ieder geval selectief shoppen uit historische voorvallen.
Intellectualiseren etno-nationalisme
In het tweede artikel wordt voor de exemplarische handelwijze van Reactionair een artikel behandeld dat het etno-nationalisme propageert: ‘Maar… wat is nu een Nederlander?’ Dit artikel werd geschreven nadat Johan Derksen tijdens zijn talkshow vond dat Habtamu de Hoop (Kamerlid GL/PvdA) geen Fries kon zijn vanwege zijn etniciteit en raciale uiterlijke voorkomen. Dit veroorzaakte veel ophef en motiveerden Sanura en Calvin Tangelder (student rechtsgeleerdheid) om in de pen te klimmen en zich hard te maken voor het idee‘etno-nationalisme’. De structuur van dit stuk past exact bij de poging om extremistisch gedachtegoed wit te wassen door het een intellectuele twist te geven.
Beide auteurs proberen een toereikende definitie te geven voor het Nederlanderschap. Allereerst beschrijven de auteurs de juridische voorwaarden en/of definities van het Nederlanderschap, evenals de definitie volgens officiële instituten, in dit geval het CPB. Deze definitie wordt door beide auteurs beschouwd als een verengde definitie van het Nederlanderschap. Het zijn van een Nederlander reikt verder; het handelt niet enkel om de juridische definitie, en ook ‘civiel nationalisme’, waarin de nationale samenhang met een gedeeld waardenpatroon wordt voorgesteld, reikt niet ver genoeg. De auteurs promoten namelijk het concept ‘racialisme’: de erkenning dat er raciale verschillen zijn tussen volkeren, zonder daarbij hiërarchische verschillen te impliceren. Genetische herkomst wordt door deze auteurs als een belangrijke variabele beschouwd voor een hechte nationale gemeenschap, zonder daarbij haat jegens de ander goed te keuren. De Tweede Wereldoorlog heeft etnisch nationalisme ten onrechte in een verkeerd daglicht gezet; etnisch nationalisme hoeft volgens de auteurs niet noodzakelijkerwijs tot haat en geweld jegens de ‘ander’ te leiden.
Er wordt dus vanuit alle verschillende disciplinaire invalshoeken getracht om een bevredigend antwoord te krijgen op de definiëring van de nationale gemeenschap, of eerder gezegd, de grenzen van de nationale gemeenschap. Daarvoor worden juridische definities uiteengezet en worden begripshistorische verklaringen gegeven voor de negatieve connotatie van ‘etno-nationalisme’. Een zeer omvangrijk stuk, maar uiteindelijk komt het op één ding neer: er wordt gepleit voor een uiterst discriminatoire variant van nationalisme. De auteurs erkennen namelijk dat er raciale verschillen zijn, en dat is gewoon onzin, wetenschappers zijn het erover eens dat ‘ras’ vooral een sociaalconstruct is. Immers, ongeveer 99,9% van het DNA is identiek tussen individuen, en slechts 0,1% varieert. Van deze variatie komt 95,7% voor binnen dezelfde groep en slechts een klein deel tussen verschillende groepen. Het impliceert dat mensen met een andere etnische achtergrond nooit (!) een Nederlander kunnen worden. Habtamu de Hoop, het toonbeeld van iemand met een andere etnische achtergrond die voor 100% geassimileerd is, zou dus volgens deze definitie nooit een volwaardig lid kunnen zijn van de nationale gemeenschap. Omdat hij niet de zuivere Nederlandse afkomst heeft, deze definitie beoordeelt mensen dus enkel op het uiterlijke voorkomen en niet op hun daden. Zelfs als je de historische negatieve connotatie van de Tweede Wereldoorlog zou weglaten, is dit een moreel verwerpelijke vorm van nationalisme met zo gezegd discriminatoire effecten.
Reactionair leegt de onderbuik over seksuele revolutie: beschuldigingen pedofilie als instrument om seksuele revolutie te verwerpen
Uit het eerste deel over Reactionair (door Bram van Gendt) werd duidelijk dat het platform een contra-revolutionair medium is in de absolute zin van dat woord. Het is daarom niet verwonderlijk dat Reactionair zich verweert tegen de ‘vruchten’ van de culturele revolutie van de jaren ’60. Een onderwerp die daar nauw aan verbonden is, is seksuele voorlichting op school, dit zal ik, Remmelt Kruize, bespreken. Vroeger was deze voorlichting beperkt tot voorlichting over seks en de risico’s. Deze eenvoudige voorlichting heeft ervoor gezorgd dat er een orgasme-kloof bestaat tussen mannen en vrouwen, waarbij mannen 9 van de 10 keer een orgasme ervaren en vrouwen slechts 6 van de 10 keer. Slechts 30% van de jonge mannen weet waar de clitoris zich bevindt op het vrouwelijk lichaam, en slechts 36% van de jonge vrouwen. Dit kan leiden tot meer gevallen van seksueel misbruik of verkrachting, omdat mensen niet weten hoe hun lichaam werkt en wat ze op erotisch gebied fijn vinden. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) heeft ook vastgesteld dat seksuele gezondheid onderdeel is van de algehele gezondheid. Hoe meer men weet over seksualiteit, des te beter het welzijn van individuen, koppels en gezinnen, en dit draagt ook bij aan de sociale en economische ontwikkeling van gemeenschappen en landen.
Voor de gemiddelde reactionair wordt het ongemakkelijk, want seksuele gezondheid omvat een breed scala aan onderwerpen zoals seksuele geaardheid, genderidentiteit, expressie, relaties en genot, soa’s, de gevolgen van deze soa’s zoals kanker en onvruchtbaarheid, onbedoelde zwangerschap, abortus, instemming, seksuele disfunctie, seksueel geweld en schadelijke praktijken zoals vrouwenbesnijdenis of vrouwelijke genitale verminking (VGV).
Een voorbeeld van die reactionaire angst over seksuele voorlichting is het artikel van onderzoeker Evardus over de Rutgers Stichting op Reactionair.nl. De Rutgers Stichting is een kenniscentrum voor seksuele voorlichting, ontwikkeling en emancipatie. De Stichting organiseert de Week van de Lentekriebels en biedt voorlichting over weerbaarheid, relaties en seksualiteit aan middelbare en basisscholieren, passend bij de leeftijdsfase van de groep. Evardus besteedt veel tijd aan de geschiedenis van waar de Rutgers Stichting zijn naam aan ontleent. Het begon namelijk met Jan Rutgers, aanhanger en medeoprichter van de Nederlandse Neomalthusiaanse Bond (NNMB, 1881-1940), een ideologie die bevolkingsbeperkingen propageerde om voedseltekorten te voorkomen. Evardus gebruikt de term “radicaal” om de overtuigingen van Rutgers en de NNMB te omschrijven. Rutgers steunde socialisme, feminisme en vegetarisme; vrij progressieve bewegingen voor die tijd. Daarnaast was hij, net zoals Aletta Jacobs, een voorstander van eugenetica met nadruk op het verbeteren van de menselijke soort en het steriliseren van degenen die erfelijk belastend konden zijn.
Na deze geschiedenisles geeft Evardus een uitgebreide uitleg over de doorstart van de NNMB na de oorlog onder de nieuwe naam Nederlandse Vereniging voor Seksuele Hervorming (NVSH, 1946-heden). Evardus vertelt over de werkgroepen pedofilie die in 1971 werden opgericht en de invloed van PvdA-senator Edward Brongersma, die veel heeft betekend voor de liberalisering van de Zedelijkheidswetgeving en de pedofiliebeweging in Nederland. Hij is in 1998 voor ontucht veroordeeld. Brongersma splitste al rond 1960 van het Cultuur- en Ontspanningscentrum (COC, homobelangenorganisatie, 1946-heden) omdat zij zijn ideeën over relaties met minderjarigen schadelijk vonden voor de homobeweging. Daarom begon Brongersma samen met psycholoog Frits Bernard te schrijven voor hun eigen uitgeverij Enclave, wat tevens ook een praatgroep was. De COC en Enclave schreven in die tijd onder pseudoniemen zoals Victor Servatius en O. Brunoz om zich te beschermen tegen de gevolgen van openlijk homoseksueel zijn. De NVSH had in 1960 vooral tot doel voorlichting te geven over anticonceptie en seksualiteit, totdat Brongersma en Bernard meer bewustzijn wilden creëren over de relaties tussen minder- en meerderjarigen. In 1971 begon de NVSH met de werkgroep pedofilie. Brongersma en Bernard steunden de NVSH destijds veel. De COC werd in die tijd onder druk gezet door de Rooie Flikkers en de NVSH om nieuwe standpunten in te nemen over SM, travestie en pedofilie. Toch ging het debat rondom pedofilie van COC naar NVSH, wat de NVSH veel lidmaatschappen verschafte rond 1966, maar wat al rond 1970 sterk begon te dalen.
Evardus stelt dat er een historische continuïteit bestaat tussen de NNMB, de NVSH en de Rutgers Stichting. De NVSH heeft inderdaad een verleden met pedofilie en in 2009 kwam de vereniging opnieuw in opspraak vanwege het huisvesten van de pedofielenpraatgroep JON, die elkaar leerden hoe je kinderporno kon verstoppen op je computer. Deze groep werd dankzij Alberto Stegeman opgedoekt. Waar de framing van Reactionair begint, is de geschiedenis van de Rutgers Stichting en de NVSH als één en hetzelfde te zien. De Rutgers Stichting is juist in de jaren ’70 opgericht omdat de NVSH niets te maken wilde hebben met abortusverlening. Ook heeft de Rutgers Stichting in 1980 een brief ondertekend tegen het toestaan van relaties tussen jongeren en ouderen, tijdens de herziening van de Zedelijkheidswetgeving. De Rutgers Stichting is in 1999 gefuseerd met het Nederlands Instituut voor Sociaal Sexuologisch Onderzoek (NISSO) en in 2011 met de World Population Foundation (WPF). Sinds 2015 heet het kenniscentrum simpelweg Rutgers. Jan Rutgers had niets met pedofilie te maken en alle gelijknamige verenigingen ook niet. Alles wat Rutgers heet, heeft zich altijd met seksuele voorlichting beziggehouden. Evardus stelt dat Rutgers een ‘woke’ agenda volgt, wat waarschijnlijk weer duidt op het brede concept van seksuele gezondheid. Hij beweert dat Rutgers een monopolie heeft op de seksuele voorlichting en dat scholen geen keuze hebben om andere invullingen te geven aan deze lessen. Dit is een claim die nergens op gebaseerd is, zeker als je religieuze scholen betrekt, die juist de vrijheid hebben om hun lesprogramma zelf in te vullen. De enige echte voorwaarde die geldt, is dat de kinderen aan het einde van hun schooltijd het niveau bereiken dat wordt geëist op het eindexamen, bij wijze van spreken. Dit blijkt ook uit het feit dat veel (orthodoxe) christelijke scholen de plakbandmetafoor gebruiken voor seks met meerdere mensen: als je veel seks hebt, is het moeilijker om jezelf te kunnen binden. Een oorspronkelijk Amerikaanse, vrouwenstigmatiserende metafoor vol met stereotypen zoals dat vrouwen seks gebruiken om mannen te manipuleren. Hoezo monopolie?
Ongegronde angstbeelden over seksuele voorlichting: voorlichting is niet hetzelfde als identificatie
De moslim, neo-Kaninefaat, traditionalist, reactionair en vader van drie, Vrederijk, werpt licht op de zorgen in zijn stuk over het NRC-artikel: “Seks hoeft niet zo eng te zijn als ouders denken.” Het stuk zelf gaat over het feit dat de Rutgers Groep en Soa Aids Nederland hebben geconcludeerd dat jongeren steeds later seks hebben, van 16 naar 18 jaar bij hun eerste ervaring, maar dat ze wel steeds minder vaak voorbehoedsmiddelen gebruiken. LHBTIQ+-acceptatie en meldingen over grensoverschrijdend gedrag zijn ook toegenomen. Dit zijn in principe allemaal positieve uitkomsten voor de algehele seksuele gezondheid onder jongeren, behalve het verminderde gebruik van voorbehoedsmiddelen.
Vrederijk is het met veel dingen vooral oneens, zoals de moeder uit de inleiding van het NRC-artikel die liever de voorlichting eerder dan in groep 8 had willen zien. Vrederijk vond het ook geen verrassing dat de moeder wel met haar zoons over seks had gepraat. Daarnaast stelt Vrederijk dat juist de onderzoekers het negatief vinden dat kinderen later seks hebben en dat ze het goed vinden dat jongeren met veel mensen ervaring moeten opdoen. In zijn conclusie zegt hij uit het artikel op te maken is dat preutsheid slecht is en dat seks zonder liefde zowel goed als slecht is. In zijn uitgebreide essay komt naar voren dat hij van mening is dat deze seksuele voorlichting in strijd is met zijn traditionele waarden. Dat is volgens hem vooral problematisch voor zijn eigen dochter, omdat hij vindt dat deze voorlichting vooral gericht is op het ontbinden van het gezin als eenheid. Voor Vrederijk is het belangrijk dat zijn dochter pas enige seksuele ervaring zal hebben met haar toekomstige man, met wie ze dan een gezin zal stichten. Ook zijn zonen mogen alleen seks hebben in het huwelijk en enkel als zij de intentie hebben om een gezin te stichten. Hij wil ook niet dat zijn kinderen in de war raken over genderidentiteit en seksuele geaardheid, want dat zijn geen zaken waar je zelf als individu voor kunt kiezen. Vrederijk vindt verder dat pubers gewoon moeten wachten totdat ze volwassen zijn voordat zij zich met seksuele voorlichting bezighouden. Voorlichting zou tot slot niet moeten gaan over seksuele diversiteit of genderidentiteit.
Het is niet meer dan terecht om jezelf af te vragen waarom Vrederijk zich hier zo druk om maakt. Door voorlichting te geven op school kan dit de kwaliteit van het onderwijs verbeteren en alle kinderen dezelfde kansen geven om de juiste kennis op te doen. Er zit overigens een groot verschil tussen kennis hebben over seks en het daadwerkelijk doen. Dat laten de feiten namelijk zien. Iemand kennis bijbrengen over verschillende seksuele geaardheden of genderidentiteiten betekent niet dat deze kinderen zichzelf als zodanig zullen identificeren. Rutgers heeft het daarbij over het openlijk kunnen bespreken van seksualiteit, gender en relatie-onderwerpen, zonder oordeel, omdat dit hun zelfbeeld verbetert en in ieder geval zorgt voor minder seksuele intimidatie en geweld. Wat Vrederijk doet, is zorgen uiten die voornamelijk hemzelf betreffen, zonder oog te hebben voor de belangen van anderen. Dit gaat niet over Vrederijk en zijn reactionaire opvattingen, het gaat over veiligheid en het welzijn van de jongere generatie.
Reactionair en de strijd tegen de seksuele voorlichting buiten de contrarevolutionaire bubbel
Vrederijk was ook de aanstichter van de haatcampagne tegen Pim Lammers, de eigenlijke auteur van het kinderboekenweekgedicht van 2023. Hij stelde in zijn artikel dat het boek Trainer van Lammers het seksueel contact tussen jong en oud verheerlijkte en dat Pim dus een slechte keuze was voor het kinderboekenweekgedicht. Het boek was bedoeld voor een volwassen lezerspubliek, dus het helemaal geen betrekking op het kinderboekenweekgedicht.
Vrederijk had ook zorgen over Lammers’ werk omdat het seksuele diversiteit en LHBTI-onderwijs in het algemeen promootte, want dit is allemaal onderdeel van de ‘woke-agenda’ (een containerbegrip die nooit wordt geëxpliciteerd). Het meest verwerpelijk aan dit artikel is misschien wel dat Lammers gecriminaliseerd werd aan de hand van de bijgevoegde illustratie: een foto met een zwart balkje voor Lammers’ ogen. Het was na dat artikel dat BN’ers zoals Monique Smit en Kim Feenstra ook kritiek begonnen te leveren op Lammers. Voormalig Kamerlid Wybren van Haga ging Kamervragen stellen en organisaties zoals Free a Girl beweerden dat Pim Lammers de verheerlijking van pedofilie propageerde. Lammers moest zich terugtrekken vanwege alle doodsbedreigingen aan zijn adres. Het Lammers-incident toont aan wat de maatschappelijke (negatieve) gevolgen zijn, als Reactionair opereert (of in ieder geval publiciteit genereert) buiten haar eigen bubbel.
Het open platform van Reactionair: alles kan en mag geschreven worden onder de sluier van anonimiteit
Naast Evardus en Vrederijk is er ook een heel arsenaal aan gastauteurs die artikelen schrijven over van alles en nog wat in de stijl van Reactionair, namelijk grote lijnen aan terug te herleiden informatie met een reactionair, populistisch en onwaar frame in veel gevallen. Ook zijn alle auteurs anoniem, maar nu is er niet een pseudoniem waar we naar kunnen verwijzen. Zo is er bijvoorbeeld het stuk over Left Laser, de communistische onafhankelijke journalist Bob Scholte, waarin Scholte en zijn connectie met de Communistische Revolutionaire Eenheid worden verbonden met het terrorisme in de Filipijnen en het regime van Mao Zedong door middel van uitgebreide geschiedenislessen. ‘(‘…’) Maar het leverde een inkijk in zijn [Bob Scholte’s] denkbeelden op. Daarin speelde één factor een obsessieve rol en dat was het fenomeen van de huisbaas. Dezelfde huisbazen die door zijn grote voorbeelden Mao en Sison zijn geliquideerd, in koelen bloede vermoord.’ Dit is weer een voorbeeld van een valse, laffe suggestie dat Scholte de intentie heeft om huisbazen te vermoorden als de kans zich voordoet.
Ook is er het artikel: ‘Wat wil SchoolsOUT met uw kinderen? Het zoveelste regenboogproject nader bekeken.’ Dit schoolprogramma wordt gegeven in de regio Nijmegen ter bevordering van LHBTQ+-acceptatie met als doel kinderen kennis te laten maken met de Nederlandse multiculturele maatschappij, en met het bestaan van liefde tussen mensen van hetzelfde geslacht. In dit stuk wordt gesteld dat het programma, georganiseerd door het COC, wil dat er in elke les nu homoacceptatie verweven moet worden, zonder dat de gastauteur enig bewijs hiervoor aanlevert. “Het is al de huidige situatie dat seksualiteit en gendervariatie in de vakken maatschappijleer, biologie en verzorging zijn intrede hebben gedaan, echter dat is niet voldoende voor het samenwerkingsverband van onder andere de gemeente Nijmegen. Er mogen geen safe spaces meer zijn tijdens de uren wiskunde, aardrijkskunde of lichamelijke opvoeding om even te ontsnappen aan deze ideologie of wellicht iets te leren. Hoe kan een kind NIET gaan twijfelen aan hun genderidentiteit als dit onderwerp in iedere ruimte wordt aangesneden?” Wat SchoolsOUT wel heeft gezegd, is dat er soms wat inclusievere voorbeelden mogen zijn in het lesprogramma, maar verder gaat dit niet. SchoolsOUT wil graag dat scholen goed kunnen omgaan met diversiteit en dat geldt voor zowel multiculturalisme als seksuele diversiteit. Volgens de gastauteur zou SchoolsOUT zich focussen op de seksuele en genderdiversiteit van baby’s, dreumesen en peuters, waar ook geen bewijs voor wordt geleverd en in de realiteit natuurlijk niet gebeurt. De schrijver verwijst zelfs naar de Amsterdamse zedenzaak, waar dader Robert M. toentertijd kinderen misbruikte in kinderdagverblijf het Hofnarretje. Dit is helemaal niet nauw gelieerd aan het onderwerp betreffende homoacceptatie op scholen en is zodoende enkel bedoeld om nog meer negativiteit op te wekken rondom SchoolsOUT. Je kunt dus gerust zeggen dat alles gepubliceerd mag worden op Reactionair als het maar negatief is over homoseksualiteit en seks, zelfs als je het beoogde doelwit voor pedofiel uitmaakt en dus indirect criminaliseert!
Het meest weerzinwekkende artikel dat een gastauteur voor Reactionair heeft geschreven, heet: ‘Bent u een rechtsextremist? Doe de test!’ In het artikel wordt de framing van de AIVD-kwalificaties voor extreemrechtse actoren kritisch besproken. Het artikel bespot de criteria van de AIVD om rechtsextremisten te identificeren, met de bedoeling de zorgen van de inlichtingendienst over de ondermijning van de democratische rechtsorde belachelijk te maken. De AIVD stelt dat radicale gedachten kunnen uitgroeien tot extremistische daden en dat het geloof in de democratische rechtsorde ondermijnd kan worden. Dit zou leiden tot een groeiende vervreemding van de maatschappij. De gastauteur van Reactionair.nl lijkt echter niet te begrijpen wat de AIVD precies bedoelt met de term ‘democratische rechtsorde’: ‘Wat de AIVD precies bedoelt met de ‘democratische rechtsorde’ is voor ons nogal onduidelijk.’
Het artikel van Reactionair.nl verwijst naar het concept van de tolerantieparadox, maar doet dit op een misleidende manier. Uit het rapport komt maar weer eens de tolerantieparadox van Herbert Marcuse naar voren: links activisme —voor zover er nog te spreken valt over activisme wanneer het ondersteund wordt door grote multinationals, de media, de instituties en de universiteiten— moet altijd getolereerd worden, gewelddadig of niet, en rechts activisme, ook als het vreedzaam is, moet de kop ingedrukt worden. “Onze woorden zijn geweld, hun geweld zijn woorden.” De tolerantieparadox werd in feite geïntroduceerd door Karl Popper, niet door Herbert Marcuse, zoals het artikel suggereert. Popper stelde dat onbeperkte tolerantie uiteindelijk leidt tot het verdwijnen van tolerantie. Hij betoogde dat een samenleving het recht moet opeisen om intolerante ideologieën te verbieden als deze de rationele discussie afwijzen en geweld gebruiken om hun doelen te bereiken. Herbert Marcuse, daarentegen, sprak over repressieve tolerantie. Volgens Marcuse handhaaft schijnbare tolerantie vaak de status quo en ondersteunt het onderdrukkende structuren. Hij stelde dat het tolereren van regressieve en objectief onjuiste ideeën, onder het mom van neutraliteit en vrijheid van meningsuiting, de heersende machtsstructuren ongemoeid laat. Dit leidt niet tot echte, kritische discussie, maar versterkt juist conservatieve krachten en verhindert werkelijke maatschappelijke verandering. Marcuse pleitte daarom voor selectieve tolerantie, waarbij regressieve ideeën niet hetzelfde podium krijgen als progressieve ideeën, om zo de status quo te doorbreken.
Het artikel van Reactionair probeert de zorgen van de AIVD over rechts-extremisme te bagatelliseren door een lijst op te stellen van criteria die zogenaamd zouden aangeven of iemand een rechtsextremist is. Deze criteria omvatten onder andere het geloof dat immigratie slecht is, dat de media traditionele waarden aanvallen en dat wetenschappelijke consensus niet altijd correct is. Het artikel suggereert dat AIVD hen mogelijk in de gaten houdt, als iemand aan één of meer van deze criteria voldoet. Verder stelt het artikel dat links activisme, gesteund door grote multinationals, media, instituten en universiteiten, altijd wordt getolereerd, zelfs als het gewelddadig is, terwijl rechts activisme, zelfs vreedzaam, de kop moet worden ingedrukt. Dit is een karikaturale weergave van de werkelijkheid en mist nuance. De NOS is overwegend rechtser, zoals men kan meten met behulp van de Ground News-app, waarin sentimenten van artikelen worden vergeleken om de aanhoudende ideologische opinie aan te duiden. Multinationals doen misschien mee met inclusiviteit en verduurzaming, maar dit zal altijd zijn vanuit een liberaal-rechts, kapitalistisch, winst-maximaliserend perspectief. Dat universiteiten met onderzoeken en conclusies komen die niet stroken met de overtuiging van Reactionair, betekent niet dat ze per definitie links zijn. Het is simpelweg de uitkomst van onderzoek op grond van valide wetenschappelijke methodologie. Het artikel lijkt daarmee vooral bedoeld om het waanbeeld te versterken dat rechts-conservatieve actoren systematisch worden onderdrukt door de gevestigde orde.
Conclusie
Het FvD-platform Reactionair.nl, opgericht door FvD’er Camille Scholtz, fungeert als een bolwerk van antidemocratische ideeën, verspreiding van Russofiele desinformatie, discriminatoir nationalisme en reactionaire opvattingen over seksuele voorlichting. Hoewel FvD zichzelf profileert als een democratische vernieuwingsbeweging, tonen prominenten binnen de partij, Brent Hadderingh en Camille Scholtz, met hun bijdragen aan extremistische platform aan dat hun werkelijke agenda een autoritair leiderschap voorstaat, vergelijkbaar met regimes in Moskou, Minsk en Boedapest, of vergelijkbaar met quasi-reactionaire regimes uit het verleden, zoals Franco.
Reactionair bevordert een nostalgisch beeld van het pre-democratische Nederland, waarin de parlementaire democratie plaats zou moeten maken voor een stelsel van patriciërs en een gerestaureerd stadhouderschap onder de Oranjes. Dit gedachtegoed, zoals beschreven in het artikel ‘Reactie en Restauratie’, toont een diepgaande afkeer van de democratische verworvenheden aan. De visie van Reactionair.nl houdt in dat vrijwel alle burgerlijke vrijheden, waaronder persvrijheid en vrijheid van religie, zouden worden teruggedraaid ten gunste van een autoritair bewind dat de scheiding van kerk en staat zou opheffen en niet-calvinistische religies zou marginaliseren.
De algemene werkwijze van Reactionair is om extremistisch gedachtegoed te intellectualiseren en verwetenschappelijken en in sommige gevallen te romantiseren met archaïsch taalgebruik. Dit bleek uit een tweetal artikel die in feite exemplarisch zijn voor het FvD-blog. Dit wordt allereerst duidelijk geïllustreerd aan de hand van het artikel van Gerald Russelman, dat de Russische annexatie van de Krim en de agressie in Oekraïne rechtvaardigt door te stellen dat de NAVO- en EU-uitbreiding naar Oost-Europa een vorm van ‘geweld’ tegen Rusland vormde. Theorieën en concepten uit de pyscholoigsche vakliteratuur worden geprojecteert op een hele andere wetenschappelijke discipline: de geschiedenis van de internationale betrekkingen. Het intellectualiseren van reationair gedachtegoed komt verder naar voren in ‘Maar… wat is nu een Nederlander?’; een zeer lijvig stuk met allerlei verschillende invalshoeken, waarin uiteindelijk een uiterst discriminatoire definitie van nationalisme wordt gepropageerd: op grond van afkomst en genetische herkomst. Mensen zoals Habtamu de Hoop kunnen, ondanks hun assimilatie, nooit als volwaardige Nederlanders worden gezien.
Daarnaast verzet Reactionair zich tegen de moderne seksuele voorlichting zoals die door organisaties als de Rutgers Stichting wordt gegeven. Dit verzet is geworteld in een bredere afkeer van de seksuele revolutie van de jaren ’60, zoals we in het eerste deel hebben laten zien. Reactionair.nl presenteert een verdraaid beeld van de geschiedenis van de seksuele voorlichting in Nederland, waarbij de Rutgers Stichting ten onrechte geassocieerd wordt met pedofilie en extremistische seksuele opvattingen. In werkelijkheid heeft de Rutgers Stichting zich altijd ingezet voor seksuele gezondheid en welzijn, en heeft het zich expliciet gedistantieerd van pedofilie. Verder wordt aangaande seksuele voorlichting ongegronde angstbeelden uiteengezet: seksuele voorlichtingen over bijvoorbeeld genderidentiteiten betekent niet dat individuen zich gaan identificeren als zodanig. Uit het onderzoek is juist gebleken dat er meer seksueel bewustzijn onder jongeren bestaat, wat onze jeugd weerbaarder maakt tegen seksueel misbruik en de algehele gezondheid bevorderd.
Het is Reactionair al eenmaal gelukt om buiten de bubbel te treden met hun aanval op Pim Lammers. Het is ook Reactionair’s angstzaaierij over seksuele voorlichting wat heeft geleid tot het demoniseren van Rutgers. Het is Reactionair’s modus operandi om vooral lange verhalen te vertellen, waarin de waarheid wordt verdraaid om hun ter bevordering van het reactionaire wereldbeeld. Zelfs als dit een onwaar beeld van de werkelijkheid afgeeft naar een mogelijk nieuwe verzuilde maatschappij, het indoctrineren van peuters om homo te worden of onze AIVD als links afschilderen en daarom je extreme ideeën goed te redeneren op een “lacherige” toon.
Kortom, Reactionair.nl dient als een platform dat de extremistische en reactionaire ideeën van FvD-prominenten en hun aanhangers een intellectuele façade probeert te geven. De inhoud van de gepubliceerde artikelen demonstreert een duidelijke antidemocratische agenda, propageert Russofiele desinformatie, en promoot een discriminatoir en reactionair wereldbeeld. Deze visie staat haaks op de democratische principes en vrijheden die Nederland sinds eind achttiende eeuw zijn doorontwikkeld.
Bibliografie
Boekestijn, A., & De Wijk, R. (2024, 26 maart). Invloedssferen. BNR Nieuws, Dinsdag 762.
Hekma, G. (2013). Kinderen, seks en zelfbepaling: Praten over pedofilie. Sociologie, 9(3/4), 277-295. https://doi.org/10.5117/SOC2013.3.HEKM
Hubbard, T. (2017). Are You There, Race? It’s Me, DNA. McGill Office for Science and Society. Geraadpleegd op 25 juli 2024, van https://www.mcgill.ca/oss/article/health-general-science/are-you-there-race-its-me-dna
Lambeth, B. S. (2001). NATO’s Air War for Kosovo: A Strategic and Operational Assessment. Santa Monica: RAND Corporation.
NU.nl. (2009, 31 maart). Pedofielen verbergen kinderporno. Geraadpleegd van https://www.nu.nl/algemeen/1940585/pedofielen-verbergen-kinderporno.html
NRC. (2023, 7 februari). Hoe conservatieven en wakkere influencers zij aan zij campagne voerden tegen Pim Lammers. Geraadpleegd van https://www.nrc.nl/nieuws/2023/02/07/hoe-conservatieven-en-wakkere-influencers-zij-aan-zij-campagne-voerden-tegen-pim-lammers-a4156447#:~
=Op%20zaterdag%20boekt%20de%20spontane,auteur%2C%20nadat%20hij%20is%20bedreigd
Pointer. (2023, 28 februari). Aartsconservatieve activisten tegen Week van de Lentekriebels. KRO-NCRV. Geraadpleegd van https://pointer.kro-ncrv.nl/aartsconservatieve-activisten-tegen-week-lentekriebels
Pointer. (2023, 23 maart). Hoe misinformatie de online haatmachine tegen de Week van de Lentekriebels op gang trok. KRO-NCRV. Geraadpleegd van https://pointer.kro-ncrv.nl/hoe-misinformatie-de-online-haatmachine-tegen-de-week-van-de-lentekriebels-op-gang-trok
Pointer. (2023, 5 april). Ook in Nederland leren christelijke scholieren over de plakband-metafoor. KRO-NCRV. Geraadpleegd van https://pointer.kro-ncrv.nl/ook-in-nederland-leren-christelijke-scholieren-over-de-plakband-metafoor
Reactionair.nl. (2022, 29 april). Bent u een rechtsextremist? Geraadpleegd van https://reactionair.nl/artikelen/bent-u-een-rechtsextremist/
Reactionair.nl. (2023, 23 maart). De radicale grondleggers van Rutgers. Geraadpleegd van https://reactionair.nl/artikelen/de-radicale-grondleggers-van-rutgers/
Reactionair.nl. (2023, 12 juli). De ware aard van Left Laser. Geraadpleegd van https://reactionair.nl/artikelen/de-ware-aard-van-left-laser/
Reactionair.nl. (2021, 13 oktober). Een alliantie met moslims. Geraadpleegd van https://reactionair.nl/artikelen/een-alliantie-met-moslims/
Reactionair.nl. (27 januari, 2023). Over Pim Lammers. Geraadpleegd van https://reactionair.nl/artikelen/over-pim-lammers/
Reactionair.nl. (28 januari, 2024. Seks onder jongeren volgens NRC. Geraadpleegd van https://reactionair.nl/artikelen/seks-onder-jongeren-volgens-nrc/
Sarotte, M. E. (2021). Not One Inch: America, Russia, and the Making of Post–Cold War Stalemate. Yale University Press.
Reactionair.nl. (2024, 26 juli). Maar… wat is nu een Nederlander? Een reactie op de discussie omtrent Nederlander zijn. Geraadpleegd op 26 juli 2024, van https://reactionair.nl/artikelen/maar…-wat-is-nu-een-nederlander/
Reactionair.nl. (2024, 26 juli). Gebruikte de EU geweld bij het oprukken richting Rusland? Over wat geweld is. Geraadpleegd op 26 juli 2024, van https://reactionair.nl/artikelen/gebruikte-de-eu-geweld-bij-het-oprukken-richting-rusland/
Reactionair.nl. (2024, 26 juli). Reactie en restauratie: een rechts woordenboek. Geraadpleegd op 26 juli 2024, van https://reactionair.nl/artikelen/reactie-en-restauratie-een-rechts-woordenboek/
Steun het Anti-Populistische geluid!
Wil je dit opiniërende platform maandelijks steunen met een bescheiden financiële bijdrage? Dat kan via deze link: Columns (stripe.com) Of steun het platform eenmalig met een bedrag naar keuze invullen: https://buy.stripe.com/00g176ce24rc3Cg3cc

Helder en duidelijk
ik lees graag het vervolg.
Vriendelijke groet,
LikeLike